پاسخ شبهه:

شکی نیست که دین مجموعه ای از معارف مشتمل بر اصول و فروع اعتقادی و احکامی و اخلاقی است. در مناسبتهای قبلی، هنوز بسیاری از این معارف که در طول 23 سال بعثت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم بیان شد و طبیعتا جزء دین به شمار می آمد به حسب ظاهر ابلاغ نشده و تشریع نگشته بود. لذا هنوز تا اکمال دین راه زیادی باقی مانده بود.

اگر اشکال شود که امامت که به زعم شما قبلا بیان شده بود چرا دوباره در غدیر اعلام شد، میگوییم در اینکه قبل از غدیر هم در مناسبتهای مختلف، پیامبر صلی الله علیه واله وسلم، علی علیه السلام را به جانشینی و امامت برگزیده بود شکی نیست. اما راز این مسئله در کلمه اکمال و کامل شدن نهفته است؛ وقتی میگوییم یک چیز کامل نیست، یعنی ممكن است هیچ جزء ناقص و ناتمامی نداشته باشد، ولی هنوز كامل نباشد. مثلا یك جنین در رحم مادر به حد تمام می رسد یعنی همه ساختمانش تمام می شود، بچه هم به دنیا می آید ولی هنوز انسان كاملی نیست، یعنی آن رشدی را كه باید بكند نكرده است. ولایت علی علیه السلام، در زمان حیات پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم پایه گذاری شد (انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین…) و بر این اساس، دین اسلام از این بابت نقصی نداشت. اما ابلاغ آن در غدیر در شرایطی که تمامی معارف دینی نازل شده بود، آن هم آن ابلاغ با آن کیفیت و کمیت مخاطب، موجب شد که مرحله حصول کمال امامت حاصل شده و در نتیجه دین کامل گشت و خداوند در آیه آن روز را موجب یاس کافران و روز اکمال دین نامید.

چرا در روزی مثل یوم الانذار آیه اکمال دین نازل نشد؟

اما اینکه چرا در روزی مثل یوم الانذار[1] آیه اکمال دین نازل نشد؟ با توجه به آنچه بیان شد تأخیر اعلام رسمی و عمومی ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام تا غدیر خم هم، نقص دین به شمار نمی آمد، تا اشکال شود که چرا موضوعی با این اهمیت در سال آخر عمر پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم اعلام رسمی شده است. چون زمان به فعلیت رسیدن ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام که کمال دین در آن نهفته است، بعد از فقدان پیامبر بوده، تأخیر اعلام آن، نشانگر نقص دین تا آن زمان نیست، بلکه مراد از تکمیل دین با ولایت آن است که اگر چنین اعلانی که اعلان رسمی و عمومی بود انجام نمی شد، دین در آینده خود دچار نقص و کاستی می گشت.

—————————————————————————————————

[1] – قَالَ: ان هذا أخي و وصیی وَخَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا قَالَ: فَقَامَ الْقَوْمُ يَضْحَكُونَ، وَيَقُولُونَ لأَبِي طَالِبٍ: قَدْ أَمَرَكَ أَنْ تَسْمَعَ لابْنِكَ وَتُطِيعَ.

تاريخ الطبري ، محمد بن جرير الطبري، الناشر: دار التراث – بيروت، الطبعة: الثانية – 1387 هـ عدد الأجزاء: 11ج2ص321

عن البراء قال: لمّا نزلت وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ جمع رسول الله صلى الله عليه وسلّم بني عبد المطلب وهم يومئذ أربعون رجلا، الرجل منهم يأكل المسنّة ويشرب العس… فقال: «يا بني عبد المطلب إنّي أنا النذير إليكم من الله سبحانه والبشير لما يجيء به أحد منكم، جئتكم بالدنيا والآخرة فأسلموا وأطيعوني تهتدوا، ومن يواخيني ويؤازرني ويكون وليّي ووصيي بعدي، وخليفتي في أهلي ويقضي ديني؟ … ويقول علي: أنا فقال: «أنت» فقام القوم وهم يقولون لأبي طالب: أطع ابنك فقد أمّر عليك

الكشف والبيان عن تفسير القرآن، الثعلبي ،تحقيق: الإمام أبي محمد بن عاشور،الناشر: دار إحياء التراث العربي، بيروت – لبنان ،الطبعة: الأولى 1422، هـعدد الأجزاء: 10ج7ص182