پاسخ شبهه:

در روايات و سيرۀ ائمۀ اطهار: بر سنت پياده­روي به ويژه براي زيارت امیرالمؤمنین(علیه السلام) [1] و امام حسين(علیه السلام) تأكيد و تصريح شده است. مثلاً در فضیلت پیاده طی کردن مسیر برای زیارت امام حسین(علیه السلام) ، 23 روایت ذکر شده است که برای نمونه به چند مورد آن اشاره می­کنیم:

• علی­ بن میمون صائغ، از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل­کرده که فرمودند:
  اى­ على! قبر حسین(علیه السلام) را زیارت­کن و آن را ترک مکن عرض کردم: ثواب کسى که آن حضرت را زیارت کند چیست؟ حضرت فرمودند: کسى که آن حضرت را پیاده زیارت کند، به هر قدمى که برمى­­دارد خداوند، یک حسنه برایش نوشته و یک گناه از او محو مى­‏فرماید و یک درجه مرتبه­‏اش را بالا مى­‏برد. و وقتى به زیارت رفت، حق تعالى دو فرشته را موکّل او مى­فرماید که آن­چه خیر از دهان او خارج می­شود را نوشته و آن چه شر و بد مى‏­باشد را ننویسند و وقتى برگشت با او وداع کرده و به وى مى­­گویند: اى ولىّ خدا! گناهانت آمرزیده شد و تو از افراد حزب خدا و حزب رسول او و حزب اهل­­البیت رسولش مى­‏باشی. به خدا قسم! هرگر تو آتش را به چشم نخواهی دید و آتش نیز هرگز تو را نخواهد دید و تو را طعمه خود نخواهد نمود.[2]

• از حسین بن ثُوَیْر نقل شده که امام صادق(علیه السلام) فرمود:
  ای حسین! به درستی که هر کسی از خانه­اش به قصد زیارت قبر حسین بن علی(علیه السلام) خارج شود، اگر پیاده باشد، با هر قدمی، حسنه­ای برایش نوشته شده و گناهی از او پاک می­شود و اگر سواره باشد، با هر قدمی، حسنه­ای برایش نوشته شده و به واسطه آن گام، گناهی از او کنار گذاشته می­شود تا به درب حائر حسینی برسد که در این صورت خداوند نام او را از جمله رستگاران و نجات یافتگان ثبت می­کند و زمانی که آداب زیارت و اعمالش را به پایان برساند، خداوند نام او را در زمره برندگان می­نویسد…[3]

• ابوصامت از امام صادق(علیه السلام) نقل می­کند:
  هر کسی پیاده به زیارت قبر حسین(علیه السلام) برود، خداوند برای هر قدمی هزار حسنه نوشته و هزار گناه از او پاک می­کند و رتبه­اش هزار درجه بالا می­رود. پس هرگاه به فرات رسیدی، غسل کن و کفش­هایت را درآور و پابرهنه راه برو؛ به مانند عبد ذلیل راه برو؛ پس وقتی به درب حَرَم رسیدی، چهار بار تکبیر بگو و کمی راه برو و دوباره چهار بار تکبیر بگو. [4]

• ابو سعيد قاضي مي­گويد، از امام صادق(علیه السلام) شنيدم که فرمود:
  کسي که با پاي پياده امام حسين(علیه السلام) را زيارت کند، خداوند متعال در ازاي هر قدمي که بر ميدارد و مي گذارد، ثواب آزاد كردن بنده‏اى از اولاد حضرت اسماعيل(علیه السلام) را به او مى‏دهد.[5]

و …

درباره پیاده­ روی اربعین: در زمان ما زیارت اربعین به عنوان تعظیم شعائر الهی محسوب می­شود و تکریم و بزرگداشت شعائر الهی از اهم واجبات مؤمنین است.

آیا زیارت دیگر امامان اهل بیت هم بصورت پیاده مجاز است؟ 

هرچند سنت پیاده روی در زیارت دیگر امامان، به صورت صریح در روایات نیامده، اما توجه به برخی وجوه و مبانی در فضیلت پیاده روی برای زیارت، نشان از بدعت نبودن آن و استحباب و فضیلت پیاده روی برای زیارت تمام قبور مطهر و اماکن مقدس است. از آن جمله است:

الف) یکسانی امامان اهل بیت در زیارات:

اولین و مهمترین بحث این است که بین هیچکدام از اهل بیت: در فضیلت تفاوتی نیست، لذا زیارت ایشان نیز باهم مساوی است. به این معنی برخی از روایات نیز اشاره دارند. از آن جمله روایتی است از رسول خدا(صلی الله علیه وآله وسلم)  که می فرمایند:

• فمن زارنی بعد وفاتی فکانما زار فاطمه و من زار فاطمه فکانما زارنی و من زار علی بن ابیطالب فکانما زار فاطمه و من زار الحسن و الحسین فکانما زار علیا و من زار ذریتهما فکانما زارهما...[6]

و یا این روایت امام رضا(علیه السلام) که از ایشان در این­باره پرسیده شد:

• قلت للرضا : ما لمن اتی قبر احد من الائمه، قال: له مثل ما لمن اتی قبر ابی عبدالله؛ قلت: ما لمن اتی قبر ابی الحسن؟ قال: مثل ما لمن اتی قبر ابی عبدالله.[7]

همچنین در تفسیر آیه « فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیه اسمه…» (نور/ 36 و 37) خانه های اهل­بیت از آن خانه­ها شمارده شده و در زیارات جامعه که در همه حرم­های اهل­بیت خوانده می­شود، در یکسانی حرم­های امامان چنین آورده شده است:

• خلقکم الله انوارا فجعلکم بعرشه محدقین حتی من علینا بکم فجعلکم فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه… 

ب) احترام و تعظیم جایگاه امام:

برخی از علما از باب احترام و تعظیم امام چنین امری را روا می­دارند. با توجه به اینکه در فرهنگ و باور شیعه، امام مرده و زنده ندارد، احترام و تعظیم او از هر حیث که باشد مطلوب است. از این باب به روایات زیر در روابودن تحمل سختی و پیاده روی در رسیدن به محضر امام استفاده می­گرد:

• عیاشی از معاویه عجلی نقل می­کند که محضر امام باقر(علیه السلام) در مدینه بودم که مردی از خراسان بر ایشان وارد شد. پاهای خاک آلود و زخمی اش را که دیدم دریافتم سختی بسیاری در سفر تحمل نموده تا به مقصد رسیده است. پس از سلام به امام عرضه داشت: به خدا قسم هیچ چیز مرا از خانه و شهر و دیارم بیرون نیاورد مگر دوستی و محبت شما اهل بیت رسول خدا. امام باقر در پاسخش فرمودند: بخدا قسم اگر سنگی ما را دوست بدارد با ما محشور خواهد شد و مگر دین چیزی غیر از محبت است؟… [8]

شکی نیست که در این زمانه نیز زیارت امامان معصوم در زمره تعظیم شعائر الهی است و این عمل مصداق این اصل کلی نیز خواهد بود.

ج) روا بودن تحمل سختی­ها در چنین اموری:

در فقه اهل بیت، پیاده رفتن برای اموری چند توصیه شده و یا مجزی دانسته شده است. از آن جمله است:

– استحباب پیاده‌روی برای مساجد

– استحباب پیاده‌روی در تشییع جنازه

– استحباب پیاده‌روی هنگام رفتن به مصلی در نماز عید

– استحباب پیاده‌روی برای حج و عمره

– استحباب پیاده‌رفتن برای رمی جمرات

– استحباب پیاده‌رفتن به زیارت مومن

شاید مهمترین این عناوین، پیاده روی برای حج و عمره باشد که هم مصداق واقعی سفرکردن پیاده است و هم ائمه طاهرین: و غیر آنان از صحابه و تابعین و صلحای مومنین نسبت به انجام آن همت گمارده­اند. با توجه به ثوابی که در زیارت مزارات اهل بیت از ناحیه خود آن بزرگواران روایت شده، و آن را گاه تا چندین حج و عمره برشمرده­اند؛ می­توان نتیجه گرفت از آنجا که پیاده روی برای اعمالی چون حج و عمره مقبول است، پس پیاده‌رفتن برای زیارت حرم ائمه که ثواب و جایگاهی بالاتر از آن دارد به طریق اولی مقبول خواهد بود.

یا حتی مورد استحباب پیاده رفتن برای زیارت مؤمن، برای اکمل و اتم مؤمنان یعنی امامان طاهرین مصداق خواهد یافت.

برخی از روایات نیز بصورت عمومی این امور را مطرح می­کند که می­توان زیارت معصومان را در مصادیق آن قرار داد و برخی از فقها همچون مقدس اردبیلی همین نتیجه را گرفته­اند. مانند روایت زیر از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) که فرمودند:

• من اغبرت قدماه فی سبیل الله حرمها علی النار [9]  

د) بهترین کارها سخت‌ترین آن است:

روایتی از نبی اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) رسیده که می­فرماید:

• افضل الاعمال احمزها.[10]

این روایت صحیح بلکه از احادیث مستفیضه است بطوری که شهید ثانی بر آن تصریح کرده و علامه مجلسی آن را معروف بین عامه و خاصه دانسته است[11]. مفهوم این حدیث آن است که وقتی کاری عبادت باشد، هرچه سخت تر و با رنج بیشتر انجام شود، ارزش و فضیلت بیشتری خواهد داشت. زیارات امامان معصوم، اگر واجب نباشد مستحب است، بنابراین هرچه با رنج و مشقت بیشتر توآم باشد و مسافت بیشتری طی شود و اوضاع امنیتی خطرناک تر باشد، اجر و پاداش بیشتری خواهد داشت.

—————————————————————————————————

[1] – أَبِي­عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: مَنْ زَارَ أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) مَاشِياً كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةً وَ عُمْرَةً فَإِنْ رَجَعَ‏ مَاشِياً كَتَبَ‏ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّتَينِ وَ عُمْرَتَينِ.

امام صادق(علیه السلام) فرمود: کسي که اميرمؤمنان(علیه السلام) را با پاي پياده زيارت کند، خداوند متعال در ازاي هر قدمي که آن شخص برمي­دارد، يک حج و عمره برايش مي­نويسد. و اگر پياده برگردد، خداوند در برابر هر گامي که او بر مي­دارد، دو حج و دو عمره برايش ثبت مي­کند.

تهذيب الأحكام، شیخ طوسی، تحقيق: السيد حسن الموسوي الخرسان، ناشر: دار الكتب الإسلامية نهران، چاپ چهارم، ج 6، ص 20،.

[2] – عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ الصَّائِغِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ7قَالَ يَا عَلِيُّ زُرِ الْحُسَيْنَ وَ لَا تَدَعْهُ قَالَ قُلْتُ مَا لِمَنْ أَتَاهُ مِنَ الثَّوَابِ قَالَ مَنْ أَتَاهُ مَاشِياً كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ مَحَى عَنْهُ سَيِّئَةً وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَةً فَإِذَا أَتَاهُ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَكَيْنِ يَكْتُبَانِ مَا خَرَجَ مِنْ فِيهِ مِنْ خَيْرٍ وَ لَا يَكْتُبَانِ مَا يَخْرُجُ مِنْ فِيهِ مِنْ شَرٍّ وَ لَا غَيْرَ ذَلِكَ فَإِذَا انْصَرَفَ وَدَّعُوهُ وَ قَالُوا يَا وَلِيَّ اللَّهِ مَغْفُوراً لَكَ أَنْتَ مِنْ حِزْبِ اللَّهِ وَ حِزْبِ رَسُولِهِ وَ حِزْبِ أَهْلِ بَيْتِ رَسُولِهِ وَ اللَّهِ لَا تَرَى النَّارَ بِعَيْنِكَ أَبَداً وَ لَا تَرَاكَ وَ لَا تَطْعَمُكَ أَبَداً.

 کامل‌الزیارات، ابن قولویه، ،ص144، باب ثواب مَن زار الحسين عليه السلام راكِباً أو ماشياً، ح6.

[3] –یا حسین! انَّه مَنْ خَرَجَ مِن مَنزِله یرید زیارۀ قبر الحسین(علیه السلام) إِنْ کانَ مَاشِیاً کتِبَتْ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةٌ وَ مُحِی عَنْهُ سَیئَةٌ وَ إِنْ کانَ رَاکباً کتِبَتْ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةٌ وَ حُطَّ بِهَا عَنْهُ سَیئَةٌ حَتَّی إِذَا صَارَ فِی الْحَیرِ کتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْمُفْلِحِینَ الْمُنْجِحِینَ حَتَّی إِذَا قَضَی مَنَاسِکهُ کتَبَهُ اللَّهُ مِنَ الْفَائِزِین حتى إذا أراد الانصراف أتاه ملك فقال له: إن رسول الله يقرئك السلام ويقول لك: استأنف العمل فقد غفر الله لك ما مضى.

تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ناشر: دار الکتب الإسلامیة تهران، ج6، ص43، باب فضائل زیارت، ح4.

کامل‌الزیارات، ابن قولویه، ،ص143، باب ثواب مَن زار الحسين عليه السلام راكِباً أو ماشياً، ح1.

المزار، شیخ مفید، ص30، ح1.

بحار الانوار،علامه مجلسی، ناشر دارالاحیاء التراث، ج98 ،ص27.

[4] –مَنْ أَتَی الْحُسَینَ(علیه السلام) مَاشِیاً کتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکلِّ خُطْوَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَیئَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ أَلْفَ دَرَجَةٍ فَإِذَا أَتَیتَ الْفُرَاتَ فَاغْتَسِلْ وَ عَلِّقْ نَعْلَیک وَ امْشِ حَافِیاً وَ امْشِ مَشْی الْعَبْدِ الذَّلِیلِ فَإِذَا أَتَیتَ بَابَ الْحَیرِ فَکبِّرِ اللَّهَ أَرْبَعاً.

کامل‌الزیارات، ابن قولویه، ،ص143، باب ثواب مَن زار الحسين عليه السلام راكِباً أو ماشياً، ح4.

بحار الانوار،علامه مجلسی، ناشر دارالاحیاء التراث، ج98 ،ص142.

[5] –عن أَبِي سَعِيدٍ الْقَاضِي: … سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) يقُولُ مَنْ أَتَى قَبْرَ الْحُسَينِ(علیه السلام) مَاشِياً كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ وَ بِكُلِّ قَدَمٍ يرْفَعُهَا وَ يضَعُهَا عِتْقَ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيل(علیه السلام) .

کامل‌الزیارات، ابن قولویه، ،ص1435، باب ثواب مَن زار الحسين عليه السلام راكِباً أو ماشياً، ح9.

[6]– بحارالانوار، مجلسی، ج 100، ص 123.

[7] – ثواب الاعمال،صدوق، ص 98

المزار، ابن مشهدی، ص 32.

[8] – و لو احبنا حجر حشره الله معنا و هل الدین الا الحب؟…

مستدرک الوسائل، نوری، ج 12، ص 219.

[9] – مجمع الفائده و الرهان، مقدس اردبیلی، موسسه نشر الاسلامی، ج 2، ص 408 و448.

[10] -المبسوط،سرخسی، ج1، ص 25

[11] – الفوائد المليّة لشرح الرسالة النفليّة ، شهید ثانی، ناشر: مكتب الإعلام الاسلامي قم، ص15.

بحارالانوار، علامه مجلسی، ناشر: موسسه وفاه، ج82،ص229.